جنگ لگویی و مالکیت فکری
پس از تهاجم نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، یکی از جلوههای خلاقانه هوش مصنوعی با تولید ویدیوهای لگویی (LEGO-style videos) به صحنه نبرد آمد؛ آثاری که به کمک مدلهای پیشرفته تولید تصویر و ویدیو، صحنههایی از جنگ و رویارویی را در قالب کاراکترهای لگویی بازسازی میکنند. انیمیشنهای لگویی خلاقانه ساخته جوانان دهه هشتادی ایرانی با استفاده از هوش مصنوعی، توجهات زیادی را در فضای مجازی به خود جلب کرده است. این ویدیوها عمدتاً بر شخصیت دونالد ترامپ ، جنگ، فرهنگ ایران و آمریکا تمرکز دارند و با طنزی گزنده، به مسائلی چون «رژیم اپستین»، «بازنده» خواندن ترامپ و اشاره به جنایات آمریکا در نقاط مختلف جهان از غزه و میناب گرفته تا هیروشیما و سرنگونی هواپیمای مسافربری ایران میپردازند. پای کنشگری از طریق ویدیوها و تصاویر لگویی به سفارتخانه ها و نهادهای حاکمیتی نیز باز شده است و اظهارنظرهای رسمی و جدی مقامات، جای خود را با نبرد طنز فرهنگی عوض کرده است.
اخیراً شبکه فرانسوی BFM TV خبر از حذف کانال یوتیوبی داد که با نام Explosive Media فعالیت میکرد و با استفاده از هوش مصنوعی، ویدیوهایی تولید مینمود که در آنها شخصیتهای لگویی با لحنی طنزآمیز، چهرههای شناختهشده را بازنمایی میکردند. این موضوع بحثهای تازهای را درباره مالکیت فکری و آزادی خلاقیت در فضای مجازی مطرح می کند.
روزنامه گاردین این پدیده را اینگونه توصیف کرده که «ایران با میمهای ویروسی و طنز نسل زد در فضای آنلاین از آمریکا پیشی میگیرد.» حتی جان کوپر، مدیر کمپین انتخاباتی اوباما، با ابراز شگفتی از کیفیت و اثربخشی این ویدیوها، توییت کرده است: «هر روز ویدیوهای جدید لگو منتشر میشود و مدام بهتر میشوند؛ آنها مؤثرند چون حاوی حقایقی درباره رژیم ترامپ هستند.» این موج خلاقانه نشان میدهد که چگونه ابزارهای نوین مانند هوش مصنوعی میتوانند در دستان هنرمندان جوان ایرانی، به ابزاری قدرتمند برای بیان دیدگاه و نقد مسائل روز تبدیل شوند.
مالکیت فکری در عصر ویدیوهای لگویی
ترکیب سه عنصر «برند لگو»، «چهرههای عمومی» و «خلاقیتهای هوش مصنوعی»، یک مثلث پیچیده از حقوق و مسئولیتها را میسازد:
- حقوق ناشی از برند لگو (LEGO)
لگو دارای حقوق ثبتشده جهانی است. بازتولید دیجیتال کاراکترها میتواند در برخی شرایط نقض حق تلقی شود؛ مگر آنکه اثر در قالب طنز، آموزش یا بازآفرینی خلاقانه باشد.
2.آثار مشتقشده هوش مصنوعی
پرسش اصلی این است که «خالق اثر کیست؟» کاربر؟ الگوریتم؟ یا پلتفرم؟
اغلب قوانین فعلی کشورها آثار تولید شده توسط هوش مصنوعی را فاقد حقوق مولف می دانند لذا استفاده و بازنشر آنها برای همگان آزاد محسوب می شود، بنابراین ثبت حقوقی آثار تولیدشده توسط مدلهای هوش مصنوعی همچنان با ابهام همراه است.
3.حقوق چهره و شهرت
اگر کاراکتر لگویی شبیه به یک شخص حقیقی ساخته شود، مسئله حق تصویر مطرح میشود. طنز و کاریکاتور در بسیاری نظامهای حقوقی استثنای مشروع دارد، اما باز هم مرزهای آن دقیق نیست.
ایران و فرصت طلایی تولید محتوای لگویی بومی و الهامگرفته از فرهنگ ایرانی
تولید محتوای لگویی با هوش مصنوعی، صرفنظر از نمونههای خارجی، برای ایران یک فرصت فرهنگی و هنری بیسابقه است.
این قالب جذاب بستری نوین برای معرفی فرهنگ بومی و ملی، بازنمایی عقاید و اخلاق و آداب و رسوم مردم ایران و به تصویر کشیدن روحیه طنز و شوخ طبعی ها، ارزشهای اجتماعی و سبک زندگی ایرانیان در قالبی جهانی است آن هم بدون نیاز به هزینههای سنگین تولید انیمیشن یا فیلمهای سهبعدی کلاسیک.
این کار میتواند هویت ایرانی را در فضایی بینالمللی و مدرن برجسته کند، بیآنکه دچار کلیشهسازی یا تحریف شود.
ویدیوهای لگویی مبتنی بر هوش مصنوعی از یک سرگرمی ساده به نقطه تلاقی خلاقیت، تکنولوژی و حقوق مالکیت فکری تبدیل شدهاند و صحنه ای جدید از جنگ و رویارویی فرهنگی- نظامی را ایجاد کرده اند.
جزییات انیمیشنهای لگویی از زبان یکی از سازندگان آن: سازندگان این انیمیشنها عمدتاً گمنام بودند و سکوهای پخش آنها هم متکثر بود. با این همه مهدی همت، انیمیشنساز ایرانی-آمریکایی درباره این انیمیشنها به خبرنگار سینمایی ایرنا گفت: من مهدی همت یک ایرانی آمریکایی هستم که در آمریکا زندگی میکنم....
متن کامل گفتوگو با یکی از سازندگان انیمیشن های لگویی در سایت ایرنا :
https://irna.ir/xjXdG8
دیدگاه خود را بنویسید