بررسی اختراعات، علائم تجاری و طرحها: هنر بازرسان مالکیت فکری
the art of IP examiners
مولف: جیمز نورتون/ مجله سازمان جهانی مالکیت فکری
۱۰ نوامبر ۲۰۲۵
بازرسان نقش مهمی در سیستم مالکیت فکری (IP) ایفا میکنند، ارزیابی میکنند که چه زمانی میتوان گواهینامه های ثبت اختراع، علامت تجاری، نشان جغرافیایی و طراحی صنعتی را اعطا کرد و الزامات تعیینشده توسط قوانین و توافقنامههای بینالمللی را رعایت میکنند. هر ساله، آنها بیش از ۲۰ میلیون درخواست مالکیت فکری را با دقت بررسی، تحقیق و تعیین تکلیف میکنند. اما بسیاری از آنها کارهای بسیار بیشتری انجام میدهند.
از آنجا که بخش زیادی از کار بازرسان مالکیت فکری محرمانه و فنی است، گاهی اوقات به اشتباه درک میشود. بنابراین، برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد آنچه که آنها واقعاً انجام میدهند، مجله WIPO با بازرسان پنج دفتر مالکیت فکری - که از چهار قاره انتخاب شدهاند - ملاقات میکند تا جایگاه آنها را در سیستم و چگونگی تکامل نقش بازرس مورد بحث قرار دهد.
نقش بازرس مالکیت فکری
وظیفه اساسی بازرسان مالکیت فکری این است که اطمینان حاصل کنند که حقوق مالکیت فکری در صورت لزوم اعطا میشود و قانون به طور منصفانه تفسیر میشود. این مسئولیت بزرگی است، همانطور که سایما کانوال، یک ممتحن ثبت اختراع در پاکستان، توضیح میدهد: «وظیفه من اعطای حمایت لازم و شایسته و حفاظت از حوزه عمومی با اجتناب از انحصارهای غیرضروری در بازار است.»
برای دفاتری که بررسی ماهوی درخواستهای ثبت اختراع را انجام میدهند، این به معنای استفاده از تجربه ممتحن و جدیدترین ابزارها برای قضاوت در مورد این است که آیا اختراع موجود در درخواست، جدید، غیربدیهی و واجد سایر معیارهای لازم برای ثبت اختراع است یا خیر.
در مورد علائم تجاری، این به معنای ارزیابی این است که آیا یک علامت متمایز است و آیا بر حقوق اشخاص ثالث تأثیر میگذارد یا خیر. آنا ایزابل وارونا گوزمن، ممتحن علائم تجاری جمعی در کلمبیا است. او میگوید: «من یاد گرفتم که نگاهی انتقادی داشته باشم، مثلاً ببینم آیا علائم تجاری گیجکننده هستند یا اینکه آیا علامتی که کسی میخواهد به عنوان علامت تجاری از آن محافظت کند، ممکن است بر حقوق اشخاص ثالث یا تعیین مبدا تأثیر بگذارد.»
حتی در دفاتری که فقط تشریفات را بررسی میکنند و بررسی اساسی تازگی، گام ابتکاری و سایر معیارها را انجام نمیدهند، ممتحنین نقش مهمی دارند. انو-اوبونگ اوسن، ممتحن ارشد ثبت اختراع در دفتر ثبت اختراعات ثبت علائم تجاری، اختراعات و طرحها در نیجریه، میگوید: «بررسی تشریفات فقط به این معنی نیست که ما در را برای پذیرش همه چیز باز میکنیم. ما این اسناد را بررسی میکنیم و سپس با متقاضیان ارتباط برقرار میکنیم. ما به آنها اطلاعات بیشتری در مورد مالکیت معنوی میدهیم و سپس به کسانی از آنها که نمیدانند چگونه ادعاها را بستهبندی یا کنار هم قرار دهند، کمک میکنیم.»
بخش عمدهای از کار ممتحنین نیازمند کنجکاوی و دقت فراوان و همچنین دانش جامع از قانون است. شیا وو، ممتحن طراحی صنعتی در دفتر مالکیت معنوی کانادا (CIPO)، میگوید: «شما به دنبال چیزهایی هستید؛ تحقیقات زیادی انجام میدهید.» خوشبختانه، آنها مجبور نیستند این کار را به تنهایی انجام دهند.
تلاش تیمی: چرا همکاری کلیدی است
ممتحنین صرفاً به طور مستقل کار نمیکنند؛ همکاری حیاتی است. برای یوسن، هر هفته با یک جلسه ساعت ۹ صبح با حضور هر شش ممتحن ثبت اختراع در دفتر نیجریه آغاز میشود، جایی که آنها درخواستهای جدید را بررسی کرده و کار را بین خود به اشتراک میگذارند. او میگوید تیم او همچنین با ممتحنین علامت تجاری و طراحی در ارتباط است تا بتوانند از متقاضیانی که ممکن است مطمئن نباشند کدام حق مالکیت فکری برای آنها مناسب است، را بهتر پشتیبانی کنند.
مارگاریتا آلونزو، کارشناس ثبت اختراع که در منابع ژنتیکی و بیوشیمی تخصص دارد، یکی از اعضای تیم چهار نفره در بخش ثبت اختراعات وزارت اقتصاد گواتمالا است. او میگوید: «ما معمولاً وقتی برای وزارت بهداشت عمومی یا وزارت کشاورزی گزارش تهیه میکنیم، بحث میکنیم، زیرا باید روزانه این کار را انجام دهیم. ما میخواهیم مطمئن شویم اطلاعاتی که به اشتراک میگذاریم صحیح است و حقوق کسی را نقض نمیکنیم، اما باید مطمئن شویم که حقوق اضافی هم نمیدهیم.»
وو در مورد تیم CIPO خود میگوید: «ما جلسات تیمی منظمی داریم تا اطلاعات و بهترین شیوهها را برای تضمین ثبات و کیفیت در کارمان به اشتراک بگذاریم. اگر چیزی را ببینیم که قبلاً هرگز ندیدهایم، آن را با تیم به اشتراک میگذاریم و رویکردی ثابت برای مقابله با آن ارائه میدهیم.»
آموزش نسلهای بعدی - و فعلی - ممتحنین مالکیت فکری
ممتحنین علاوه بر وظایف خود در بررسی درخواستها، باید زمانی را نیز به آموزش و راهنمایی افراد تازهکار اختصاص دهند، که بدون آنها صنعت دچار رکود میشود.
به عنوان مثال، در کانادا، برای هر گروه جدید از ممتحنین یک برنامه آموزشی وجود دارد. وو که به خاطر کار آموزشی و راهنمایی خود جایزه شایستگی مدیر کل را دریافت کرده است، میگوید: «در طول ۱۸ سال حضورم در اینجا، تعداد زیادی از کارآموزان را آموزش دادهام. اما این برنامه در طول سالها تکامل یافته است. اکنون آنها چندین هفته آموزش حضوری دارند که در آن کارآموزان با قانون آشنا میشوند و پس از آن ماهها آموزش و راهنمایی از سوی ممتحنین ارشد انجام میشود.»
بسیاری از دفاتر از آموزشهای خارجی آکادمی WIPO و همچنین سایر دفاتر و متخصصان مالکیت فکری مستقر بهرهمند میشوند. کانوال ۱۵ روز آموزش خود در اوایل دوران کاریاش در پاکستان توسط ممتحنین IP استرالیا و همچنین آموزشهای جدیدتر از دفتر ثبت اختراعات و علائم تجاری دانمارک، با تمرکز بر بیوتکنولوژی را به یاد میآورد. او همچنین از «آموزشهای سفارشی و متمرکز» ارائه شده توسط یکی از اعضای بخش همکاری بینالمللی پیمان همکاری ثبت اختراع (PCT) سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) تقدیر میکند.
آلونزو در گواتمالا، آموزشهای الکترونیکی ارائه شده توسط آکادمی WIPO و سایر موارد را که بسیاری از دفاتر آمریکای لاتین از آن بهرهمند شدهاند، برجسته میکند. در نیجریه، اوسن به آموزشهای ارائه شده توسط ممتحنین ژاپن، چین و ایالات متحده و همچنین از دفتر ثبت اختراع اروپا (EPO) و WIPO اشاره میکند. او میگوید: «من فکر میکنم دورههای آموزشی آنلاین واقعاً کمک زیادی میکنند و ما آن را برای ممتحنین جوانتر اجباری کردهایم تا آنها دانش کاملی از آنچه که این کار مستلزم آن است، داشته باشند.»
ممتحنین جوان تنها کسانی نیستند که از مربیگری بهرهمند میشوند. آموزش مداوم برای ممتحنین در تمام سطوح مهم است، زیرا اگرچه اصول اولیه نقش آنها ثابت مانده است، اما کار روزمره آنها در طول دو دهه گذشته تغییر کرده است، که بخشی از آن به دلیل فناوریهای جدید و بخشی دیگر به دلیل اصلاحات قانونی است.
از نظر آلونزو، بزرگترین تغییرات، پذیرش پایگاه داده PATENTSCOPE و پیوستن گواتمالا به PCT در سال ۲۰۰۶ بوده است. او در حوزه بیوتکنولوژی خود میگوید تغییر بزرگ بعدی، اجرای معاهده مالکیت فکری، منابع ژنتیکی و دانش سنتی مرتبط خواهد بود که سال گذشته تصویب شد.
یوسن میگوید در نیجریه، تعداد درخواستهای ثبت اختراع از حدود ۵۰۰ درخواست در سال ۲۰۰۶ به بیش از ۲۰۰۰ درخواست در سال افزایش یافته است. برای همگام شدن با حجم کار، ممتحنین مجبور شدهاند با ابزارهای جدید کامپیوتری و آنلاین آشنا شوند که بسیاری از آنها نیاز به آموزش اضافی دارند.
برای ممتحنین طراحی، فناوری نه تنها توانایی آنها در جستجوی دانش پیشین، بلکه سرعت بررسیهای آنها را نیز بهبود بخشیده است - و برای بسیاری از طراحانی که محصولاتشان طول عمر کوتاهی دارند، سرعت از اهمیت بالایی برخوردار است. وو میگوید: «سالها پیش ما با فایلهای کاغذی سر و کار داشتیم و برای درخواستهایی با ۳۰۰ نقشه، صفحات را روی میز بزرگ در اتاق هیئت مدیره قرار میدادیم.» امروزه، درخواستها ثبت میشوند و پاسخها به صورت الکترونیکی ارسال میشوند و میتوانند فوراً دریافت شوند. «این امر زمان رسیدگی را بسیار کاهش داده است.»
دسترسیپذیری: ترویج مالکیت فکری برای همه
علاوه بر بررسی درخواستها و آموزش، ممتحنین مالکیت فکری اغلب برای ارتقای آگاهی از سیستم مالکیت فکری و دسترسی بیشتر به آن برای گروههای مختلف تلاش میکنند.
در نیجریه، ممتحنین ثبت اختراع از طریق ایجاد مراکز پشتیبانی فناوری و نوآوری (TISCs) به ایجاد ظرفیت در دانشگاهها کمک کردهاند و ماهی یک بار برای بحث در مورد اطلاعرسانی و بررسی نتایج تشکیل جلسه میدهند. اوسن میگوید: «ما با برخی از دانشگاههایی که مالکیت فکری را در برنامه درسی خود یا به عنوان بخشی از دوره در دانشکده حقوق خود ندارند، صحبت میکنیم. ما همچنین به ایجاد باشگاههای مالکیت فکری در دانشگاههای مختلف کمک میکنیم. هدف، آگاهسازی جامعه دانشگاهی و جذب وکلای بیشتری است که مالکیت فکری را به عنوان یک واحد اختیاری در دانشگاههای خود ارائه میدهند، در حالی که دانشجویان علوم و مهندسی را در مورد مالکیت فکری آموزش میدهند.»
کانوال پروژههایی را برای تأسیس ۴۸ مرکز ثبت اختراعات و نوآوری (TISC) در پاکستان رهبری کرده و روی پلتفرمی برای زنان مخترع کار کرده است. او میگوید: «ما یک خط تلفن اختصاصی برای زنان کارآفرین و مخترع داریم و از طریق آن پلتفرم به آنها مشاوره میدهیم. من اکنون به جای اینکه فقط پشت میز بنشینم، با شرکا و ذینفعان بینالمللی در تعامل هستم. آگاهی و حمایت از جمله مسئولیتهای همه ارزیابان ثبت اختراع در دفتر من است.»
او همچنین چارچوبی برای تقویت تلاشهای مالکیت فکری و تجاریسازی مؤسسات آموزش عالی در پاکستان نوشته است. این کار به افزایش درخواستهای ثبت اختراع ملی در پاکستان از ۲۰ به حدود ۵۰ درصد کمک کرده است. کانوال میگوید: «از طریق پروژههایی مانند برنامه کمک به مخترعان، میتوانیم دست آنها را بگیریم و به آنها مشاوره فردی بدهیم.» او تأکید میکند که افزایش آگاهی نشان میدهد که سیستم ثبت اختراع «نه تنها در مورد حفاظت از حقوق شرکتهای چندملیتی، بلکه در مورد حمایت از مخترعان و کارآفرینان محلی نیز هست.»
آلونزو در گواتمالا نیز علاقه ویژهای به دسترسی به منابع ژنتیکی محلی و مالکیت فکری دارد. «من از منطقهای میآیم که بسیار متنوع است و تنوع زیستی زیادی دارد و فرهنگ مایا در تعامل با آن است.» او توضیح میدهد که اهمیت منابع ژنتیکی و دانش سنتی را از طریق درمانهای طبیعی مادربزرگش آموخته است.
حفاظت از میراث و جامعه از طریق حقوق مالکیت فکری
آگاهی از حفاظت از میراث محلی و تأثیر آن بر جوامع در حال افزایش است. در طول همهگیری کووید-۱۹، آلونزو به ایجاد شعبه گواتمالا از سازمان زنان در علم برای جهان در حال توسعه کمک کرد و با دانشمندان در سراسر کشور تعامل داشت. این سازمان رویدادهای رایگانی را برای ترویج علم برگزار میکند و با دختران در سراسر کشور صحبت میکند. او میگوید: «میدانم که من ممتاز هستم، اما نمیخواهم استثنا باشم. میخواهم هر دختری، یا حداقل دختران بیشتری، فرصتهایی را که من برای رفتن به دانشگاه و تحصیل در رشتههای STEM داشتم، داشته باشند.» او همچنین به زنان بومی کمک کرده است تا نحوه محافظت از منسوجات را بررسی کنند.
وارونا گومن، متخصص در علائم تجاری جمعی، حقوق صدور گواهینامه و نامگذاری مبدا، از نزدیک با جوامع محلی در کلمبیا همکاری داشته است. او میگوید: «بخشی از کار من شامل افزایش آگاهی در میان جوامع و آموزش ابزارهای مفید برای محافظت از محصولات یا خدماتشان بوده است. همچنین شامل مطالعه گسترده و تماس با سایر سازمانهای دولتی در مورد مسائل فنی است که من به عنوان یک وکیل، ظرفیت رسیدگی و درک آنها را ندارم.»
در طول ۱۳ سال گذشته، وارونا گومن شاهد بهبود در مقررات قانونی و دسترسی، به علاوه رشد در حمایت از محصولات کشاورزی و اجتماعی بوده است. «از طریق کار خود، به محصولاتی ارزش افزودهایم که اگرچه شناخته شده بودند، اما تا زمانی که جایزه، مثلاً نامگذاری مبدا، را دریافت نکرده بودند، اعتبار زیادی به آنها داده نمیشد. ما همچنین به جوامع کمک کردهایم تا درک کنند که آنها یک حق و همچنین چندین مسئولیت دارند.»
بهرهگیری از مزایای بررسی مالکیت فکری
کار بازرسان همچنان مطابق با فناوریهای نوآورانه، روندهای نوظهور تجاری و تغییرات قانونی در حال تکامل است. چنین تجدیدنظرهایی تضمین میکند که نه تنها نقشهای آنها همچنان مرتبط باقی بماند، بلکه همچنان با چالشها و تصمیمات جالبی روبرو شوند، زیرا برای حفظ یکپارچگی سیستم مالکیت فکری تلاش میکنند. مزایای کار آنها نه تنها برای متقاضیان، بلکه برای خود ممتحنین نیز بسیار زیاد و متنوع است.
برای وو، این مزایا شامل دیدن طرحهایی است که در مغازهها بررسی کرده است. برای کانوال، شنیدن در مورد واکسنهایی بود که او بررسی کرده بود و در طول همهگیری کووید-۱۹ جان انسانها را نجات میدادند.
او میگوید: «واقعاً ارزشش را داشت که احساس کنم جایی قبل از ورود به بازار، در این درخواستها مشارکت داشتهام.» آلونزو میگوید: «فکر میکنم ما ممتاز هستیم زیرا قبل از انتشار نوآوری، در مورد آن یاد میگیریم. اما شما همچنین مسئولیت تشویق سیستم نوآوری را دارید.»
به همین دلیل است که، اگرچه بسیاری از آنها شغلی در مالکیت فکری برنامهریزی نکرده بودند، ممتحنین کار خود را رضایتبخش و ارزشمند میدانند. همانطور که اوسن میگوید، به عنوان یک ممتحن، شما همیشه در حال یادگیری چیز جدیدی هستید. «همانطور که یک بار از یک مدرس شنیدم که گفت: وقتی صحبت از مالکیت فکری میشود، هر چه نزدیکتر شوید، گرمتر میشود.»
پروژه توانمندسازی و تجلیل از بازرسان مالکیت فکری در ژانویه ۲۰۲۵ آغاز شد و در نوامبر ۲۰۲۵ با تجلیل از بازرسان مالکیت فکری به اوج خود رسید. همه مصاحبهشوندگان بخشی از گالری تغییردهندگان بودند و توسط دفاتر مالکیت فکری ملی خود نامزد شده بودند.
لینک مقاله به زبان اصلی:
Examining patents, trademarks & designs: the art of IP examiners
Geographical indications Patents Trademarks Designs Industrial designs
By James Nurton, freelance writer
دیدگاه خود را بنویسید