بادام شانس

در خانه ما هیچوقت سمنو پزان رواج نداشته برای همین اطلاعاتم از آداب و رسوم و شرایط تهیه این خوراکی مفید و سالم محدود است. معجون سرشار از ویتامینی که بدون شکر، شیرین است و تهیه آن نیاز به دانش سنتی و مهارت خاص خودش دارد: تهیه جوانه های گندم، زمان متوقف کردن رشد جوانه های گندم و خشک کردن آن ها، نحوه آرد کردن و پخت و... هر کدام برای خودش ماجرایی مفصل و مهارتی خاص لازم دارد و کوچکترین بی دقتی باعث خراب شدن سمنو و تلخی آن می شود.

برای من یک کاسه سمنو، انواع و اقسام مصادیق مالکیت فکری را دارد: دانش سنتی و فوت و فن و رموز تهیه آن، علامت تجاری که با آن عرضه می شود مثل سمنوی معروف با علامت تجاری عمه لیلا ، انواع آداب و رسوم و عقاید مربوط به آن که به فولکلور یا فرهنگ عامه مربوط می شود و... .

 سالها پیش همسایه جدید یک کاسه کوچک سمنو نذری برای ما آورد. هر قاشق سمنو که برداشتم یک بادام درسته با پوست محکم چوبی هم داخل آن بود! در یک کاسه کوچک جمعا پنج بادام کامل بود. فکر کردم چطور چنین اشتباهی ممکن است. نهایتا یک عدد بادام را اشتباها با پوست ریخته باشد اما پنج بادام در یک ظرف کوچک نمیتواند اتفاقی باشد. شگفت زده به شاهکار همسایه جدید فکر کردم. شگردی برای باز کردن سر شوخی و صمیمیت بود یا گرفتار همسایه ای دیوانه شده بودیم؟!

هیچکدام!  بعدا از خودش شنیدم رسم است وقتی سمنوی نذری درست می کنند، به نیت حاجت روایی یا برکت و شانس داخل آن بادام یا گردو یا فندق با پوست می ریزند و هر کسی در ظرف خودش پیدا کند به نیت شانس و برکت توی کیفش می گذارد. همسایه عزیز خیلی ما را تحویل گرفته بود و پنج بادام کامل توی ظرف ریخته بود تا حسابی خوش شانس و خوشحال شویم! از عجایب فرهنگ عامه! 

انبوهی از مصادیق عجیب و جذاب فرهنگ عامه در کشور ما با قابلیت بهره برداری در قالبهای مختلف هنری، ادبی، فرهنگی و اقتصادی وجود دارد. 

پیش نویس لایحه حمایت از فرهنگ عامه ( فولکلور) از سال 1393 در معاونت مالکیت فکری وزارت دادگستری در دست بررسی بوده و در سال جاری مجددا با حضور تیمی جدید از متخصصان مالکیت فکری دستگاههای مختلف اجرایی کشور در حال بررسی است. هدف این قانون طراحی یک نظام خاص برای حمایت از مصادیق مختلف فرهنگ عامه ( فولکلور) کشور و با رویکرد اقتصادی است.